خلاصه مقاله:
مقدمه: کیفیت آماده سازي حفـرات پروگزیمـالی بـه آمـوزش، توانمنـدي و تجربه دندانپزشک و نیز شرایط کلینیکی بستگی نزدیـک دارد . به علاوه تأکید بر آماده سازي حفرات محافظه کارانـه بـراي ضـایعات کـلاس دو کوچـک امـا در حـال پیشـرفت، بـه طـور اجتناب ناپذیري منجر به کاربرد وسایل در فاصله نزدیک از دندان مجاور میگردد. هـدف از ایـن مطالعـه ارایـه آمـاري از فراوانـی آسـیبهـاي ایاتروژنیک وارده بـه دنـدانهـاي سـالم مجـاور حـین تـراش حفـرات پروگزیمـالی توسـط دانشـجویان دندانپزشـکی بـود.
روش بررسی: در این مطالعه به بررسی کلینیکی آسیبهاي ایاتروژنیک وارد شده به سطوح سالم پروگزیمالی دندانهاي مجاور حین تراش حفرات پروگزیمالی کلاس دو در بین بیماران مراجعه کننده به بخش ترمیمی دانشکده دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران پرداخته شد. بزرگنمایی 3× به عنوان روش بررسی در مطالعه اصلی انتخاب شد. در مرحله اصلی مطالعه، از بین بیماران مراجعه کننده به دانشکده دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران در سال ،1389 106 بیمار را که نیاز به ترمیم پروگزیمالی کلاس دو در دندانهاي دایمی خلفی در آنها تشخیص داده شده و سطح پروگزیمال مجاور حفره تراش فاقد حفره پوسیدگی و یا ترمیم بود، به روش نمونه گیري آسان انتخاب و پس از اخذ رضایت وارد مطالعه شدند. یک گروه 15 نفره از دانشجویان واحد ترمیمی عملی 3 و یک گروه 15 نفره از دانشجویان واحد ترمیمی عملی 4 در طی گذراندن واحد ترمیمی عملی خود در این طرح، به عنوان عمل کننده شرکت کردند. بعد از اتمام تراش، بررسی کننده پس از شستن سطح مجاور با آب صندلی دندانپزشکی و خشک نمودن کامل سطح با پوآر هوا، زیر نور لامپ دندانپزشکی با دید مستقیم و یا با دید غیرمستقیم (آینه دندانپزشکی)،سطح مجاور را مورد بررسی قرار میداد. از دانشجوي عملکننده در مورد استفاده و یا عدم استفاده از وسایل پیشگیري کننده از آسیب همچون وج و یا نوار ماتریکس سؤال شده و در فرم مربوطه مشخص میشد. همچنین در این مرحله نوع حفره تراش داده شده (مزیواکلوزالی، دیستواکلوزالی و یا مزیواکلوزودیستالی) و نوع ماده ترمیمی که قرار است حفره با آن پر شود نیز مشخص میشد.
یافته ها: در مجموع در %57/5 موارد به سطوح مجاور آسیب وارد شده بود که %26/4 از نوع خراش و %31/1 از نوع شیار (خطوط افقی و عرضی) بود.
بحث و نتیجه گیري: با توجه به نتایج این مطالعه در 106 حفره کلاس دو تراش داده شده در دندانهاي دایمی خلفی براي ترمیم با آمالگام و کامپوزیت توسط دانشجویان دانشکده دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران، در بیش از نیمی از موارد به سطح دندان سالم مجاور حفره پروگزیمالی آسیب وارد شده بود. اکثر دانشجویان به جاي بستن نوار ماتریکس به دور دندان مجاور قطعه اي از نوار ماتریکس را در فضاي ئاینترپروگزیمال قرار میدادند که گاهاً به خوبی ثابت نشده و نه تنها نقش مفیدي نداشته بلکه باعث عدم تمرکز دانشجو در حین تراش نیز میشد. درصورت استفاده از نوار ماتریکس به عنوان ابزار پیشگیري باید توجه داشت که با حرکت فرز روي نوار ماتریکس امکان سوراخ شدن نوار ماتریکس و آسیب به دندان مجاور وجود دارد پس نوار ماتریکس باید به عنوان یک هشداردهنده مورد توجه باشد، نه یک محافظ کامل. براساس نتایج این مطالعه فراوانی آسیبهاي ایاتروژنیک به دندان سالم مجاور حین تراش حفره هاي پروگزیمالی کلاس دو در بین دانشجویان قابل توجه است. با توجه به تأثیرات مخرب این آسیبها لزوم توجه و تأکید بیشتر در آموزش دندانپزشکی بر فراهم کردن شرایط مناسب در حین تراش دندان مانند برقراري ایزولاسیون مطلوب، نور مناسب، به حداکثر رساندن دید و دسترسی و تسلط به محیط عمل و استفاده از وسایل پیشگیريکننده از آسیب مانند بستن نوار ماتریکس به دور دندان مجاور و آموزش روشهاي متنوع حذف پوسیدگی مثل استفاده از سیستمهاي نوسانی و یا روشهاي شیمیایی مکانیکی به منظور کاهش استفاده از ابزار روتاري میتواند در کاهش این اثرات مؤثر باشد.
رضا یزدانی و همکاران، مجله دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران، 1392، دوره 26، صفحه 218-223.